grod_ostrowiteOstrowite to rozległy kompleks osadniczy rozłożony nad brzegiem jeziora Leśnego (zwanego też jeziorem Ostrowite), składający się ze stanowisk kultury pomorskiej, wielbarskiej oraz reliktów wczesnośredniowiecznych, zarówno o charakterze osadniczym, jak i sepulkralnym. O wyjątkowości zespołu świadczą:

  • unikalne znaleziska kultury wielbarskiej datowane na późne fazy okresu rzymskiego i okres wędrówek ludów,
  • grób książęcy z III wieku,
  • cmentarzysko wczesnośredniowieczne, gdzie podczas badań odkryto grób z tzw. domem zmarłych,
  • groby nawiązujące do tzw. grobów komorowych,
  • domniemany relikt wczesnośredniowiecznego grodu,
  • wczesnośredniowieczny most drewniany
  • osada na wyspie jeziora.

W skład mikroregionu osadniczego wchodzą dwa stanowiska.
Pierwszym z nich jest kopulasta wyspa, o wymiarach 80 x 130m, leżąca ok. 120-150 m od wschodniego brzegu jeziora. Znajdowała się na niej osada wczesnośredniowieczna. W trakcie badań archeologicznych prowadzonych przez Zakład Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych Instytutu Archeologii i Etnologii UMK w Toruniu wyeksplorowano brukowany plac oraz dużą ilość obiektów usytuowanych w centrum i na wschodnim brzegu wyspy, przy którym natrafiono na dwa mosty drewnianie.

Przy wschodnim brzegu jeziora zlokalizowano 24-ro hektarowe Stanowisko 2, na którym odkryto obiekty zaliczone przez badaczy do kręgu kultur łużycko-pomorskich, kultury wielbarskiej, a także obiekty datowane na okres wczesnego średniowiecza i nowożytności. Tereny leżące w południowej części stanowiska zajęte były przez kolejne osady, a także cmentarzysko kultury wielbarskiej. Na wyniesieniu terenu, znajduje się cmentarzysko i osada wczesnośredniowieczna, leżące na wcześniej istniejących w tym miejscu osadach kultur łużycko-pomorskiej i wielbarskiej.

W 1993 roku Katedra Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego rozpoczęła badania mikroregionu ostrowickiego, przeprowadzono również badania sondażowe na wyspie.
W 1994 roku badania skupiły się na stanowisku 2. Wykopy zlokalizowano w dwóch miejscach: w części południowej stanowiska, na północnym skraju gospodarstwa, gdzie natrafiono na osadę pradziejową, oraz na wyniesieniu terenu na północny-wschód od jeziora. Znajdowała się tam osada pradziejowa i cmentarzysko wczesnośredniowieczne.

W latach 1995-1996 badania wykopaliskowe na stanowisku 1 i sondażowe na stanowisku 2 prowadziła ekipa z Zakładu Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych Instytutu Archeologii i Etnologii UMK w Toruniu. Pracami kierował Wojciech Chudziak. Na stanowisku 1 natrafiono na 24 obiekty datowane na okres wczesnego średniowiecza. Na dnie jeziora spenetrowano pozostałości drewnianego mostu.

W latach 2000-2007 badania wykopaliskowe prowadził Krzysztof Walenta i Maciej Trzciński z Zakładu Archeologii Pomorza Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Pracami objęto południową część stanowiska 2. W ich trakcie rozpoznano część osad: łużycko-pomorskiej, wielbawskiej i wczesnośredniowiecznej. Natrafiono tam na 208 obiektów. Spośród nich 127 należy do kręgu łużycko-pomorskiego, 34 wydatowano na okres wpływów rzymskich, a 26 to ślady wczesnośredniowiecznego osadnictwa, pozostałe 21 nie posiada określonej chronologii.

Od roku 2008 prace archeologiczne pod kierownictwem Jerzego Sikory i Łukasza Trzcińskiego prowadzone są w północnej części stanowiska 2. Celem badań jest rozpoznanie cmentarzyska wczesnośredniowiecznego. Do 2010 roku odsłonięto 28 grobów szkieletowych oraz liczne obiekty osadnicze. Ponadto odkryto osadę łużycko-pomorską, wielbarską i wczesnośredniowieczną. Więcej informacji na temat ostatnich lat badań w Ostrowitem znajduje się na stronie Jerzego Sikory.

Autor tekstu: Łukasz Trzciński